Voorbij de kennisarmoede
Wouter Smets schreef Voorbij de kennisarmoede. Een pedagogische kijk op culturele geletterdheid (2026). We vroegen hem kort te vertellen waarover het boek gaat en wat de belangrijkste beweegreden voor het schrijven was.
- Auteur
- Wouter Smets
- Uitgeverij
- Telos Uitgevers
- Verschenen
- 2026
- Pagina's
- 166
- Bindwijze
- Paperback
- ISBN
- 9789083660073
Wat was de aanleiding voor het boek?
“Ik merkte een toenemende behoefte bij mezelf om me uit te spreken over de problemen met begrijpend lezen. Ik merk die zelf wanneer ik in de klas lesgeef, en we lezen ze ook van tijd tot tijd wanneer internationale toetsscores zoals die van PISA gepubliceerd worden. Ik merk veel te weinig urgentie daarover bij mensen die de mens- en maatschappijvakken geven. Het lijkt wel alsof vooral naar het basisonderwijs gekeken wordt, en/of naar de leraren Nederlands. Ik ben ervan overtuigd dat we als docenten mens- en maatschappijvakken, en zeker ook lerarenopleiders en onderzoekers in deze vakken, veel meer moeten gaan bezighouden met wat de plaats van kennis in ons onderwijs is. Zolang we dat niet doen dragen we ongewild bij aan het leesprobleem in Nederland.”
Wat is de belangrijkste vraag die je stelt?
“Ik wil leraren, en onderwijsbeleid kritisch doen nadenken over welke kennis we waardevol genoeg vinden om aan bod te laten komen op school. Wat mij betreft is de vraag naar de plaats naar kennis niet alleen een kwantitatieve vraag [is er genoeg plaats voor kennis], maar ook een kwalitatieve vraag: wat vinden we waardevol genoeg om te weten. Wat willen we dat iedereen weet of begrijpt. We hebben de afgelopen jaren sterk onderschat hoe belangrijk het begrijpen is voor onderwijs. We zijn te snel gesprongen naar de zogenaamde ‘hogere denkniveaus’ en hebben onderschat dat een stevige kennisbasis noodzakelijk is om dat complexe denken mogelijk te maken.”
Welke denkers en schrijvers inspireerden jullie vooral bij het boek?
“Een hele reeks schrijvers. Ik probeer verschillende disciplines te overbruggen. Ik put gretig uit de onderwijspsychologie, o.a. werk van Willingham is daarbij belangrijk. Ook onze Vlaamse collega’s van de Thomas More hogeschool schreven een belangrijk werk over kennisrijk onderwijs, samen met verschillende internationale autoriteiten. We moeten weten hoe ons brein werkt om te begrijpen hoe belangrijk kennis is voor lezen, probleemoplossend denken of kritisch redeneren. Maar ik wil breder kijken dan dat: ik kijk ook naar de sociologie en filosofie. Ik ga terug tot Aristoteles, en zijn kijk op hoe kennis en vaardigheden zich verhouden tot elkaar, en ik passeer ook via de postmoderne kijk op hoe kennis gebruikt worden als bron van macht, met name Foucault is daarbij belangrijk. Ik doe als pedagoog uiteraard ook beroep op inzichten uit het eigen vakgebied. Ik denk bijvoorbeeld aan James Banks en Gert Biesta.”
Wat is het belangrijkste inzicht dat je individueel opdeed bij het schrijven?
“Ik heb tijdens het schrijven vooral bruggen proberen te bouwen, tussen disciplines, tussen denkstromingen die elkaars inzichten soms te weinig serieus nemen. Met mijn pedagogiek van vervoering probeer ik dat te doen. Ik denk dat we veel kunnen hebben aan didactische inzichten die op de cognitieve psychologie gebaseerd zijn, maar ik vind dat we daar als pedagogen ook iets aan toe te voegen hebben. Ik probeer een pedagogiek uit te werken met mooi in overeenstemming is met hoe leren echt werkt, en die toch ook oog heeft voor de grillige onvoorspelbaarheid van de interactie tussen de leraar en het kind.”
Wat veranderde het boek in je denken en handelen?
“Ik heb gemerkt hoe verschillende de realiteit in Vlaanderen en Nederland op dat vlak is. Voor een keertje lijken we in Vlaanderen toch voor te lopen op Nederland, dat soms wel eens anders. In Vlaanderen is het besef van de urgentie van kennisarmoede, en de gevolgen ervan, toch groter dan in Nederland denk. Ook het politieke proces van curriculumhervorming loopt bij ons een stuk vlotter. Ik merk dat het hier in Nederland toch nodig is om de sense of urgency nog verder aan te scherpen, en probeer mijn stem daar dan ook in te zoeken.”
Wat hopen jullie dat het boek zal doen?
“Ik hoop dat mensen in het onderwijs het gesprek opnieuw, en vooral grondiger en onderbouwder, het gesprek met elkaar durven aangaan over welke kennis er een plaats heeft in het curriculum. Ik merk veel onvrede over wat SLO daarover nu te bieden heeft, maar tegelijk ook veel berusting daarover. Ik hoop dat mensen die mijn boek gelezen hebben in staat zijn om mooi gesprek hierover te voeren met collega’s, en dan ook betere curriculaire beslissingen te nemen.”