Skip to content

Voor elk kind een konijn

13 november
Leestijd 4 min

Onderwijs voor de wereld van morgen

Jan Hol schreef Voor elk kind een konijn. Onderwijs voor de wereld van morgen (2026). We vroegen hem kort te vertellen waarover het boek gaat en wat de belangrijkste beweegreden voor het schrijven was.

Auteur
Jan Hol
Uitgeverij
Ark Media
Verschenen
2026
Pagina's
143
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789033805264
Bestel bij de boekhandel (opent in een nieuw venster)

Wat was de aanleiding voor het boek?

“Tussen 2020 en 2026 heb ik als CvB-voorzitter van de Christelijke Hogeschool Ede (www.che.nl) in het hoger beroepsonderwijs gewerkt. In die functie kreeg ik veel te maken met de wetgeving rondom het publiekrechtelijke onderwijs in ons land. Binnen de scholen én ook in de relatie met het Ministerie van OCW en de Tweede Kamer speelt artikel 23 uit de Grondwet een voorname rol. Dit grondwetsartikel, over de vrijheid van onderwijs, heeft vanaf 1848 een lange ontwikkeling gekend, waarbij de huidige formulering evenwichtig weergeeft hoe enorm pluriform ons land geworden is, terwijl toch elke burger én elke school zich aan bepaalde basisregels moeten houden.”

Wat is de belangrijkste vraag die je stelt?

“Mijn belangrijkste vragen gaan over wat de bijdrage is van de royaal ingeregelde onderwijsvrijheid in ons land aan de sociale samenhang in de samenleving, aan onze parlementaire democratie, aan de ontwikkeling van brede welvaart én aan het verbindend samenleven tussen mensen en groepen met uiteenlopende levensbeschouwelijke achtergronden. Op elk van deze vragen geef ik in het boek een beknopt antwoord, mede gebaseerd op beschikbare data van onder meer het Ministerie van OCW en de in Zwitserland gevestigde NGO Oidel (www.oidel.org).”

Welke denkers en schrijvers inspireerden je vooral bij het boek?

“Mijn belangrijkste inspirator bij het schrijven was wijlen Europees opperrabbijn Jonathan Sacks (1948-2020), onder meer lid van het Britse Hogerhuis (www.rabbisacks.org). Hij heeft veel geschreven over de relatie tussen onderwijs en beschaving. In het voorwoord van het boek benut ik één van zijn bekende citaten over deze relatie, namelijk: ‘Om een land te verdedigen heb je een leger nodig. Maar voor de verdediging van een vrije samenleving heb je scholen nodig. Je hebt families, gezinnen en een onderwijsstelsel nodig waarin idealen van generatie op generatie worden doorgegeven, zodat ze niet verloren gaan, betwijfeld worden of verduisterd raken. Het is niet moeilijk om vrijheid te verwerven, maar haar behouden is het werk van honderden generaties.’”

Wat is het belangrijkste inzicht dat je opdeed bij het schrijven?

“Het belangrijkste inzicht dat ik bij het schrijven opdeed is de ‘ontdekking’ dat de onderwijsvrijheid in ons land het meest royaal is ingeregeld van alle landen ter wereld. Het grondwetsartikel 23 vormt daarvoor sinds 1848 de basis. Elke Nederlander is vrij een opleiding of een school te starten, vanzelfsprekend binnen wet- en regelgeving. Als je een private school wilt beginnen, mag je geheel zelf de richting en inrichting van je school bepalen. Pas wanneer je voor je opleiding en/of school een officiële erkenning nastreeft (bijvoorbeeld omdat je financiering van OCW wilt ontvangen), krijg je te maken met de onderwijsinspectie én met accountantscontrole van de overheid. Het enige land dat qua mate van onderwijsvrijheid bij Nederland in de buurt komt, is België, dat één en ander heeft geregeld in artikel 24 van zijn grondwet.”

Wat veranderde het boek in jouw denken en handelen?

“Eigenlijk niet zoveel. Ik was al redelijk vertrouwd geraakt met de in het boek beschreven ontwikkelingen alvorens ik aan het schrijven begon. Die vertrouwdheid is gaandeweg gegroeid in mijn bestuurlijke periode bij de CHE (2020-2026).”

Wat hoop je dat het boek zal doen?

“Ik hoop dat mijn boek zal bijdragen aan een grotere waardering bij onderwijsbestuurders, ambtenaren van OCW én parlementariërs voor onze uniek ingeregelde onderwijsvrijheid. Het is een kostbare, democratische verworvenheid, die nu al bijna 180 jaar begrenzing en bescherming aanreikt voor één van de belangrijkste indicatoren voor de wereld van morgen, namelijk de vorming van de jonge generatie via het onderwijs in een zeer pluriforme samenleving. Er worden met enige regelmaat pogingen ondernomen vanuit vooral de Tweede Kamer om deze vrijheid te beperken en/of een bepaalde richting in te sturen, maar ik hoop dat alle daarbij betrokken stakeholders op dit punt terughoudendheid willen/zullen betrachten. Daarnaast hoop ik dat dit boek de aanzet zal geven tot hernieuwde gesprekken binnen scholen met een gesloten toelatingsbeleid voor leerlingen om dit beleid te verlaten en open te staan voor elke leerling ongeacht levensbeschouwing, ras, gender, herkomst en huidskleur. Een gesloten toelatingsbeleid doet zich vooral voor bij zogenaamde reformatorische scholen, die alleen leerlingen toelaten als zij komen uit met hen verbonden (orthodoxe) kerkgenootschappen. Met behulp van negen argumenten probeer ik in dit boek aan te tonen dat een open toelatingsbeleid óók voor deze scholen de beste keuze is.”