Skip to content

Kritisch leren denken in het voortgezet onderwijs

19 november
Leestijd 4 min

Süleyman Turşucu schreef met vele anderen het boek Kritisch leren denken in het voortgezet onderwijs. Lesideeën rond nepnieuws, misinformatie en misleiding (2026). We vroegen hem naar de aanleiding en belangrijkste thema’s in het boek.

Auteur
Süleyman Turşucu (red.)
Uitgeverij
Pica
Verschenen
2026
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789493336582
Bestel bij de boekhandel (opent in een nieuw venster)

Wat was de aanleiding voor het boek?

“De enorme hoeveelheid onjuiste en misleidende informatie die tegenwoordig via sociale media wordt verspreid. Door de opkomst van AI wordt het bovendien steeds lastiger om echt van nep te onderscheiden. Als docent natuurkunde en vakdidacticus vraag ik me al langer af hoe we leerlingen kunnen leren daar kritisch mee om te gaan.

Wat mij daarbij opvalt, is dat we in het onderwijs al heel veel kennis en vaardigheden aanleren waarmee leerlingen onjuiste informatie kunnen onderzoeken en weerleggen. Alleen leggen we die verbinding met de wereld buiten school niet altijd. Dat bracht mij op het idee om samen met collega’s uit verschillende schoolvakken dit boek te maken.”

Wat is de belangrijkste vraag die je stelt?

“Hoe kunnen we leerlingen leren om met de kennis en vaardigheden uit hun eigen schoolvak (examenprogramma via eindtermen) informatie systematisch te analyseren, een beredeneerd standpunt in te nemen en onjuiste beweringen te weerleggen?

Het gaat mij er vooral om dat leerlingen niet zomaar iets aannemen of afwijzen, maar leren onderzoeken waarom iets wel of niet klopt. En dat ze hun conclusies vervolgens ook kunnen onderbouwen.”

Welke denkers en schrijvers inspireerden je vooral bij het boek?

“Er zijn verschillende onderzoekers die mij aan het denken hebben gezet. Bijvoorbeeld Sam Wineburg en Sarah McGrew, die onderzoek hebben gedaan naar hoe jongeren online informatie beoordelen. Ook het werk van Richard Paul en Linda Elder over kritisch denken is relevant geweest.

Daarnaast heeft mijn eigen onderzoek naar het systematisch weerleggen van onjuiste informatie in de natuurkundeles een belangrijke rol gespeeld.

Maar minstens zo inspirerend vond ik de samenwerking met zo’n 25 auteurs – mensen die ook het klaslokaal goed kennen. Het is bijzonder om te zien hoe collega’s, onder wie bijv. Felienne Hermans en Remco Pijpers, vanuit zestien verschillende schoolvakken ieder op hun eigen manier invulling geven aan kritisch denken.

Wat is het belangrijkste inzicht dat je opdeed bij het schrijven?

“Dat kritisch denken niet iets is wat je leerlingen zomaar als een algemene vaardigheid kunt aanleren, los van de vakinhoud. Je hebt kennis en vaardigheden nodig om informatie goed te kunnen beoordelen. Een historicus kijkt bijvoorbeeld anders naar bronnen dan een natuurkundige naar een wetenschappelijke bewering. Toch hebben ze iets belangrijks gemeen: ze onderzoeken, wegen argumenten af en onderbouwen hun conclusies.Juist die verschillende vakperspectieven maken het boek volgens mij interessant.”

Wat veranderde het boek in jouw denken en handelen?

“Ik ben me nog bewuster geworden van hoeveel mogelijkheden er binnen de bestaande schoolvakken liggen om kritisch denken te stimuleren. We hoeven daarvoor niet steeds iets nieuws aan het curriculum toe te voegen. In mijn eigen lessen wil ik leerlingen nog nadrukkelijker laten nadenken over vragen als: hoe weet je dat iets klopt? Waarop baseer je je conclusie? En welke kennis heb je nodig om een bewering te beoordelen? Het gaat dus niet alleen om het juiste antwoord, maar vooral ook om de redenering die eraan voorafgaat.”

Wat hoop je dat het boek zal doen?

“Allereerst hoop ik dat docenten de lesideeën daadwerkelijk gaan gebruiken. Het boek bevat concrete casussen voor de bovenbouw van havo en vwo, die aansluiten bij de bestaande examenprogramma’s. Daarnaast hoop ik dat het docenten inspireert om zelf vergelijkbare lesactiviteiten te ontwikkelen, ook samen met collega’s van andere vakken.
Uiteindelijk hoop ik vooral dat leerlingen leren om niet alles wat ze lezen, horen of zien zomaar voor waar aan te nemen. Dat ze nieuwsgierig blijven, vragen stellen en hun standpunten met goede argumenten onderbouwen. Dat is niet alleen belangrijk op school, maar ook daarbuiten, als burgers in een democratische samenleving.”