Gevoel voor leren
Pamela den Heijer en Ton Zondervan stelden met andere auteurs het boek Gevoel voor leren. Perspectieven op emotionele aspecten van leren en ontwikkelen (2026) samen. We vroegen Pamela kort te vertellen waarover het boek gaat en wat de belangrijkste beweegreden voor het schrijven was.
- Auteur
- Pamela den Heijer en Ton Zondervan (red.)
- Uitgeverij
- Boom
- Verschenen
- 2026
- Pagina's
- 384
- Bindwijze
- Paperback
- ISBN
- 9789024472307
Wat was de aanleiding voor het boek?
‘Er waren verschillende aanleidingen om dit boek te schrijven. Wat ze met elkaar gemeen hebben, is dat ze duidelijk maken hoe belangrijk de affectieve kant van leren is: de rol van emoties, gevoelens, drijfveren, motivatie en persoonlijke ontwikkeling.
Allereerst staat het mentale welzijn van veel studenten onder druk. Dat heeft invloed op hun vermogen om te leren en zich te ontwikkelen. Dat vraagt niet alleen iets van studentbegeleiders, maar van alle docenten.
Daarnaast verandert het hoger onderwijs. Studenten krijgen steeds meer ruimte om hun eigen leerroute vorm te geven, maar hoe zorgen we er tegelijkertijd voor dat ze zich verbonden blijven voelen met medestudenten, docenten en de opleiding? Hoe leiden we studenten flexibel én verbonden op?
Ook de maatschappelijke opgaven spelen een rol. We willen professionals opleiden die kunnen bijdragen aan grote transities in de samenleving. Dat vraagt niet alleen om kennis en vakbekwaamheid, maar ook om zelfbewustzijn, veerkracht, een eigen waardenkompas en een ontwikkelde professionele identiteit.
Ten slotte zien we dat maatschappelijke polarisatie ook de klas binnenkomt. Studenten moeten leren omgaan met verschillen, andere perspectieven en soms ook ongemakkelijke gesprekken. Dat vraagt om empathie, emotionele intelligentie en het vermogen om met elkaar in dialoog te blijven.
Deze ontwikkelingen brachten ons bij een centrale constatering: in het hoger onderwijs besteden we veel aandacht aan de cognitieve kant van leren, maar de affectieve kant blijft vaak onderbelicht. Terwijl die twee onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Met dit boek willen we die affectieve kant nadrukkelijker zichtbaar en bespreekbaar maken.’
Wat is de belangrijkste vraag die je stelt?
‘De centrale vraag van het boek is hoe we de affectieve kant van leren een volwaardige plek kunnen geven in het hoger onderwijs. We zijn gewend om bij leren vooral te denken aan kennis, inzicht en cognitieve vaardigheden. Maar leren is een veel complexer proces, waarin emoties, gevoelens, motivatie, lichamelijkheid en sociale interactie voortdurend een rol spelen. Die aspecten zijn niet los van elkaar te zien.
De vraag is hoe we die integrale kijk op leren kunnen vertalen naar de onderwijspraktijk. Hoe kunnen docenten de affectieve aspecten van leren herkennen, begrijpen en benutten? En wat vraagt dat van hun eigen professionele en pedagogische houding, en van de manier waarop we onderwijs ontwerpen en verzorgen?
We willen met het boek laten zien dat aandacht voor affectiviteit geen extraatje is, maar een wezenlijk onderdeel van goed onderwijs. Daarvoor bieden we wetenschappelijke inzichten, concrete handvatten en inspirerende voorbeelden uit de onderwijspraktijk.
Een belangrijk doel is bovendien om een gezamenlijke taal te ontwikkelen waarmee docenten en onderwijsprofessionals met elkaar in gesprek kunnen gaan over de rol van emoties en affectiviteit bij leren en onderwijzen.’
Welke denkers en schrijvers inspireerden je vooral bij het boek?
‘Het boek is geïnspireerd door een brede waaier aan denkers en wetenschappers uit verschillende disciplines. Een belangrijke gezamenlijke inspiratiebron was The Feeling Body van Giovanna Colombetti. Dat boek hielp ons om affectiviteit niet alleen als iets psychologisch te beschouwen, maar als iets wat nauw verweven is met ons lichaam, ons denken en onze omgeving.
Daarnaast hebben denkers als Gert Biesta, met zijn pedagogische visie op onderwijs en volwassen in de wereld verschijnen, en Hartmut Rosa, met zijn denken over resonantie, ons geïnspireerd. Ook het werk van Geert Kelchtermans over de professionele en emotionele dimensie van het leraarschap was belangrijk.
Maar het bijzondere aan deze bundel is juist dat hij niet vanuit één theorie of denkrichting is opgebouwd. We hebben met verschillende co-auteurs gewerkt, die ieder hun eigen expertise, inspiratiebronnen en perspectieven hebben ingebracht. Daardoor komen in het boek inzichten samen uit onder meer de affectieve wetenschappen, de neurofysiologie, de pedagogiek, de filosofie, de psychologie en de kunsten.
Die veelheid is voor ons een grote kracht. Het boek is geen betoog vanuit één theoretisch kader, maar een ontmoeting tussen verschillende manieren van kijken naar leren en onderwijzen. Juist door die perspectieven naast en met elkaar te zetten, ontstaat ruimte voor een rijkere, meer integrale kijk op de affectieve kant van leren.’
Wat is het belangrijkste inzicht dat je opdeed bij het schrijven?
‘Het belangrijkste inzicht is dat leren niet alleen draait om het opnemen en toepassen van kennis, maar vooral ontstaat in de ontmoeting met een ander. Wanneer mensen zich werkelijk openstellen voor elkaars perspectief, kunnen nieuwe inzichten ontstaan die het bestaande denken veranderen. Leren vraagt daarom niet alleen om kennis en begrip, maar ook om aandacht, wederkerigheid en de bereidheid om geraakt te worden door wat anders is dan je al kent.’
Wat veranderde het boek in jouw denken en handelen?
‘Leren is een relationeel en betekenisgevend proces waarin ook emoties, lichamelijke ervaringen, sociale verhoudingen en de omgeving een rol spelen. Dat vraagt om een andere manier van kijken naar de rol van de docent. Naast vakinhoudelijke en didactische deskundigheid zijn pedagogische sensitiviteit, emotionele bewustwording en aandacht voor de relatie met studenten van groot belang. Docenten hoeven niet alle emoties van studenten op te lossen, maar moeten ze wel kunnen opmerken, erkennen en er waar nodig op inspelen.
Het boek onderstreept dat leren zich niet volledig laat plannen of controleren. Een docent kan voorwaarden scheppen, uitnodigen, uitdagen en ondersteunen, maar niet bepalen wat er precies bij een student gebeurt of hoe iets binnenkomt. Dat vraagt om aandacht, vertrouwen en ruimte voor onzekerheid en het onverwachte. Het betekent ook dat er in het onderwijs meer aandacht nodig is voor verbondenheid, persoonsvorming en de ontwikkeling van een professionele identiteit.’
Wat hoop je dat het boek zal doen?
‘De hoop is dat het boek affectieve aspecten van leren een vanzelfsprekender plek geeft in het denken en handelen van docenten en onderwijsinstellingen. Dat emoties, gevoelens, motivatie en verbondenheid niet langer worden gezien als iets extra’s of als een middel om betere leerresultaten te bereiken, maar als wezenlijke onderdelen van leren en van de pedagogische opdracht van het hoger onderwijs.
Daarnaast wil het boek bijdragen aan een gezamenlijke taal. Er is veel kennis en ervaring op dit terrein, maar docenten missen soms woorden en concrete handvatten om affectieve aspecten van leren te herkennen, te bespreken en bewust in hun onderwijs te betrekken. Het boek wil dat gesprek op gang brengen en inspireren tot experimenteren en uitproberen in de onderwijspraktijk.
Uiteindelijk is de hoop dat het boek bijdraagt aan onderwijs waarin studenten zich gezien en verbonden voelen, waarin ruimte is voor verschil, twijfel, verwondering en ontmoeting, en waarin zij worden uitgedaagd om zich tot zichzelf, anderen en de wereld te verhouden. Onderwijs dat niet alleen vraagt wat studenten weten en kunnen, maar ook wie zij worden en hoe zij willen bijdragen aan de samenleving.’
beeld: Edusenca